ژئودزی
در مورد تاریخچه ژئودزی می توان به ریشه یونانی كلمه ژئودزی به معنای تقسیم كردن زمین اشاره كرد. این تعریف نشان می دهد كه از نظر تاریخی، ژئودزی با تهیه نقشه و تجزیه و تحلیل در مورد وضعیت زمین و داده های مكانی ارتباط نزدیكی دارد.تقریباً در اواخر قرن 19 میلادی دانشمندی به نام هاملت (F.R Hamlet) تعریف ژئودزی را به "علم اندازه گیری و تهیه نقشه از سطح زمین" محدود كرد. اگر چه این تعریف ممكن است فشرده به نظر برسد ولی اساساً بیانگر آنچه امروزه بهعنوان ژئودزی ارائه میشود می باشد.
ژئودزی معمولاً به طریقه یا روشی اطلاق میشود که برای تهیه نقشه های دقیق از یک منطقه بسیار وسیع نظیر یک کشور یا یک استان به کار می رود و در حقیقت این نوع نقشه برداری یک جنبه ملی دارد. همچنین برای تعیین فرم و شکل زمین و علوم مربوطه به آن مورد استفاده است. در این نوع نقشه برداری زمین مسطح فرض نشده بلکه انحناء آن در نظر گرفته میشود به همین جهت محاسبات روی سطح بیضوی شکلی که به جای شکل زمین انتخاب می گردد انجام می گیرد.
بنابراین نقشه برداری كلاسیك كه شامل تعیین موقعیت، مكان یابی عوامل، اندازه گیری تغییرات ناشی از حوادث طبیعی مثل زلزله و تعیین سطح دریا (از ارتفاعی كه ماهواره قرار دارد) می باشد، همگی در شاخه ژئودزی گنجانده می شوند كه این به عنوان اولین جزء مهم در گرایش ژئودزی به حساب می آید.
دومین جزء اصلی ژئودزی عبارت است از تعیین میدان جاذبه خارجی زمین (ژئوئید) كه تعیین بردار جاذبه محلی نیز از جمله مواردی است كه در این شاخه از ژئودزی گنجانده میشود.
پایه سوم ژئودزی مربوط است به بررسی حركت وضعی زمین و تعیین موقعیت آن. تمام اندازه گیریهای ژئودتیك با توجه به كاربری مورد نظر در یك چهار چوب مرجع-مثلاً یك چهارچوب مختصات محلی- سنجیده میشود. و تبدیلات بین آنها (با توجه به حركت وضعی زمین و تغییرات محوری آن) بستگی به زمان دارد. بنابراین همانطور كه بیان شد، هدف ژئودزی مدرن جمع بندی سه شاخه فوق می باشد (ژئومتری، جاذبه و حركت وضعی زمین)
رشته ژئودزی امروزه به لحاظ پیشرفت وسیع روش های عددی و ابزار محاسباتی (كامپیوتر)، به صورت یك رشته كاربردی و كار آمد در دنیا تبدیل شده، دارای زمینه های وسیع و متنوع تحقیقاتی روزآمد می باشد. علم ژئودزی از زمره علوم قدیم در تاریخ علوم می باشد. هدف آن به طور اعم تعیین میدان ثقل و شكل هندسی زمین می باشد. تعیین شكل هندسی زمین (شكل سطح فیزیكی زمین) با توجه به وسعت بزرگ خشکی ها که شامل كویر، جنگل، باطلاق، بیابان، و مناطق صعب العبورمی باشد و وسعت بزرگ دریا ها كه 78% سطح زمین را تشكیل می دهد تنها با روش های زمینی امكانپذیر نبوده از روش های دیگری که مجهز به سیستم GPS است استفاده می گردد. هنوز شكل قسمت عمده ای از سطح زمین تعیین نشده باقی مانده است. امروزه به لحاظ ابداع دستگاه های دقیق اندازه گیری فواصل بزرک ژئودزی VLBI و تعیین دقیق موقعیت ژئودزی GPS و دستگاه های دقیق گراویمتری، تعیین تغییر شکل زمین و تعیین دقیق میدان ثقل زمین از وظایف اخص ژئودزی می باشد. تعیین دقیق میدان ثقل نیازمند اندازه گیری های در گستره وسیع و در واقع در تمام روی زمین دارد. انجام این مهم تنها با روش های زمینی امكانپذیر نیست. روش های مختلف آنالیز مدار ماهواره های ژئودزی نزدیک به زمین و روش های اندازه گیری شتاب ثقل در ماهواره (Satellite Gravimetry) امروزه در كار تعیین حد اقل تغییرات عمده میدان ثقل زمین کاربرددارد. تعداد زیادی مدل های جهانی پتانسیل جاذبه زمین وجوددارند که تنها دارای تغییرات عمده بوده و فاقد جزییات میدان ثقل می باشند. برای تعیین جزئیات، روش های مستقیم زمینی گرانی سنجی محلی (Terrestrial gravimetry) مورد نیاز می باشد. خود اندازه گیری گرانی (شتاب ثقل) به صورت پوششی در سطح کل زمین به روش های غیر زمینی ولی در عین حال نزدیک به زمین به نام روش های هوا برد و یا (airborne gravimetry & gradiometry)نیاز دارد. اندازه گیری شكل زمین در دریا ها و تعیین موقعیت حرکت جریان های دریائی و موقعیت منابع غذائی و معدنی عظیم موجود در اقیانوس ها با روش ارتفاع یابی دقیق ماهواره ای (satellite altimetry) انجام می گیرد. تعیین تغییر شگل زمانی (temporal variations) زمین در اثر انواع پدیده های ژئودینامیکی به وسیله دستگاه های دقیق امروزی انجام می گیرد. مخصوصا به لحاظ اهمیت حیاتی، پدیده حركت پلیت های تكنونیكی که نهایتا موجب بروز زمین لرزه های مخرب می گردند بیشتر مورد توجه جهانی می باشد. اندازه گیری حركت قاره ها در ابعاد جهانی، منطقه ای و محلی با روش های نسبی آنالیز کرنش (strain) در نقاط پراکنده روی گسل های زمین شناسی و در نقاط با پوشش یکنواخت در سطح منطقه با روش های ژئودزی و میکرو ژئودزی (geodesy & micro geodesy) انجام می گیرد. با این روش ها می توان موقعیت نقاطی را از سطح زمین که در آن ها فشار های تکتونیکی در حال افزایش می باشند تعیین کرد. کلاً روش ها ئی که با آن ها پدیده های ژئودینامیکی و آثار آن ها در شکل و میدان ثقل زمین به صورت کیفی و کمی مطاله میشود به روش های ژئودینامیك (geodynamics) معروف می باشند.
+ نوشته شده در پنجشنبه هفدهم فروردین ۱۳۹۱ ساعت 13:47 توسط سینا رباطی
|